[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 112: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 112: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 112: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 112: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 112: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 112: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 112: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 112: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 112: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 112: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 112: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 112: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 112: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/functions.php on line 4505: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /includes/functions.php:3706)
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/functions.php on line 4507: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /includes/functions.php:3706)
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/functions.php on line 4508: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /includes/functions.php:3706)
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/functions.php on line 4509: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /includes/functions.php:3706)
İntellektual Gənclər Klubu • View topic - Ali ve Ninonun muellifi kimdir?

Ali ve Ninonun muellifi kimdir?

Oxuduqlarımız

Moderators: sakit Ali, KiPLiot

Ali ve Ninonun muellifi kimdir?

Postby Эминов » 23 Nov 2007, 18:54

User avatar
Эминов
Kontr-Admiral
 
Posts: 2017
Joined: 06 Apr 2007, 19:20
Location: Qerbi Turan departamenti

Ali ve Ninonun muellifi kimdir?

Postby Ciyer hovuzu » 23 Nov 2007, 19:02

Tıkla! :-*
User avatar
Ciyer hovuzu
Üçüncü dərəcəli kapitan
 
Posts: 989
Joined: 30 Mar 2007, 10:28

Ali ve Ninonun muellifi kimdir?

Postby Эминов » 23 Nov 2007, 19:28

User avatar
Эминов
Kontr-Admiral
 
Posts: 2017
Joined: 06 Apr 2007, 19:20
Location: Qerbi Turan departamenti

Ali ve Ninonun muellifi kimdir?

Postby Ciyer hovuzu » 23 Nov 2007, 19:32

Tıkla! :-*
User avatar
Ciyer hovuzu
Üçüncü dərəcəli kapitan
 
Posts: 989
Joined: 30 Mar 2007, 10:28

Ali ve Ninonun muellifi kimdir?

Postby Arzu » 23 Nov 2007, 20:23

Ralf MARŞALLEK. "AMERİKANSAYAĞI İDDİANIN ARXASINDA NƏ DAYANIR?"
Görünən kəndin "bələdçisi"
VƏ YA AMERİKANSAYAĞI İDDİANIN ARXASINDA NƏ DAYANIR
"Ədəbiyyat qəzeti" özünün 17 avqust 2007-ci il tarixli nömrəsində Amerika Birləşmiş Ştatlarının Los-Anceles şəhərində son on beş ildə rüblük çap olunan "Azerbaijan International" jurnalının baş redaktoru Betti Bleyerin "Ciddi problem ciddi də tədqiqat tələb edir" adlı bir səhifəlik geniş bir materialını öz oxucularına təqdim edib. Əsl mətləbə keçməzdən qabaq təəccübümü bildirmək istərdim: necə olur ki, xanım Bleyerin qeyd etdiyi kimi, "8.000 mil məsafədə" ikicə gün əvvəl qələmə alınmış kifayət qədər irihəcmli məqalə üç nəfər tərəfindən (!?) bir göz qırpımında ingilscədən tərcümə olunaraq, necə deyərlər, buğlana-buğlana mötəbər bir qəzetdə Bakıda çapdan buraxılır?


Belə müəllif-qəzet operativliyinin arxasında nə dayanır? Həmin məqalədə Azərbaycan məkanında çoxdan polemika mövzusuna çevrilmiş və məyyən həqiqətlərin üzərinə işıq salınmış bir problemin şərhinə cəhd göstərilib, XX əsrin ən qüdrətli sənətkarlarından biri olmuş Məhəmməd Əsəd Bəy - Lev Nussimbaum - Qurban Səid müəmmasının açılması istiqamətində yeni bir müəllifin nöqteyi-nəzərinin verilməsinə cəhd göstərilib. Təəssüf ki, xanım Bleyer özü üçün tamamilə yad olan bir ampluada bulunmağa cəhd edib və yalnız öz dolaşıq mövqeyini, deyərdim ki, mövqesiz mövqeyini Azərbaycan oxucusuna təlqin etməyə çalışıb. Əvvəla, Betti Bleyeri yaxından tanıyan adam kimi onu deyə bilərəm ki (əvvəllər də bu barədə qeydlərim mətbuatda dərc olunub), onun rəhbərlik etdiyi jurnal doğma Azərbaycanımızın bütün dünyada təbliği sahəsində ardıcıl xidmət göstərir və bu sahədə Betti xanımın fəaliyyəti danılmazdır. Həmin jurnalda bir qayda olaraq xalqımızın tarixinə, mədəniyyətinə, adət-ənənəsinə, sənayesinə, kənd təsərrüfatına... aid qiymətli materiallar verilir. Betti Bleyer bir publisist, günün nəbzini tutmağı bacaran jurnalist kimi təpədən-dırnağa orijinal adamdır, bu öz yerində. Lakin Amerikanın o başında oturub bütün Azərbaycan ədəbi ictimaiyyətinə ədəbiyyat dərsi vermək iddiası onun potensial imkanlarından qat-qat yuxarıda dayanır və gərək Betti xanım bizim oxucu ilə bu mövzuda və bu dildə danışmayaydı... Məhəmməd Əsəd Bəy fenomeni haqqında Azərbaycanda gedən əsasən sağlam elmi-ədəbi polemikanın yaşı az qala iyirmi ili haqlayır. Respublikamızda iki qütb (professor Pənah Xəlilov, professor Tofiq Hüseynov və başqaları Məhəmməd Əsəd Bəy-Qurban Səidin adının yasaqlanması istiqamətində, professor Həsən Quliyev, dosent Çərkəz Qurbanlı, yazıçı-filosof Əlisa Nicat və başqaları isə həmin adın doğma torpaqda tanınması istiqamətində) müxtəlif səviyyələrdə öz mövqelərini ortaya qoyublar. Əminəm ki, bizə dərs vermək fikrinə düşmüş Betti Bleyer həmin fikirlərin böyük əksəriyyətindən bixəbərdir. Belə olmasaydı, bizim ədəbi ictimaiyyətə və geniş oxucu kütləsinə çoxdan məlum olan həqiqətləri yenilik adı altında öz yazısına salmazdı. Mən keçən ilin dekabrında təsadüfən Bakıda xanım Bleyerlə görüşdüm. O, Azərbaycan Dillər Universitetindəki konfransda çıxış etdi. Həmin çıxışı isə əslində "çətinliklə üzə çıxardığı" (?) "Əli və Nino" romanının müxtəlif dillərdə çap edilmiş variantlarının üz qabıqlarının slaydlarının göstərilməsindən ibarət oldu (Betti xanım bu məqaləsində də həmin üz qabıqlarından fəxarətlə söz açır). Məlum oldu ki, xanım Bleyer öz jurnalının gələcək nömrələrindən birini Məhəmməd Əsəd Bəyə həsr etməyi planlaşdırır. Lakin tribunadan söylədikləri məni bir qədər şübhələndirdiyi üçün iclasdan sonra ona yaxınlaşıb mövqeyini öyrənmək istədim. "Bilirsinizmi ki, respublikamızda bu məsələ ətrafında xeyli polemika getmişdir?" - xəbər aldım. "Mənə hər şey məlumdur" (!?) dedi. "Siz Tom Reysin kitabını oxumusunuz?" - soruşdum. "Zibildir" - deyib uzaqlaşdı. İndi "Ədəbiyyat qəzeti"ndəki akademik tonla yazılmış məqaləsində Betti Bleyer əsasən o vaxt "zibil" adlandırdığı Tom Reys cənabına istinad edib. Lakin orası da var ki, Betti xanım öz publisist məharətini işə salaraq, gələcəkdə T.Reysi tənqid etmək üçün əlyeri də qoyub. Betti xanımla dekabrdakı təsadüfi görüşümdən sonra isə mənə məlum oldu ki, o, respublikamızda Məhəmməd Əsəd Bəy-Qurban Səid fenomenini qəbul etmək istəməyənlərin hamısı ilə görüşüb, əks mövqedə, əslində isə böyük həqiqətin tərəfində dayananlarla söhbət etməyi şəninə sığışdırmayıb. Və bu cür əvvəlcədən beyninə yeritdiyi birtərəfli mövqeyini indi Azərbaycan oxucusuna təlqin etməyə başlayıb. Əvvəla, Tom Reys haqqında bir-iki kəlmə demək istərdim. Betti Bleyerdən fərqli olaraq, Məhəmməd Əsəd Bəy haqqında məlumat toplamaq istəyən Tom Reys hamının fikri ilə tanış olmaq istəyirdi və hansı xətləsə məni də tapmışdı. Güman ki, xanım Bleyer bilmir: Tom Reyslə bizim söhbətimiz təxminən üç saat çəkdi. Söhbətimizin sonunda o mənim mövqeyimə ehtiram əlaməti olaraq özü ilə ABŞ-dan gətirdiyi "The New Yorker" jurnalının yeganə nüsxəsini mənə bağışladı. Həmin jurnalda T.Reysin Məhəmməd Əsəd Bəyə həsr edilmiş irihəcmli məqaləsi çap olunmuşdu və müəllif mənim haqqımda öz ürək sözlərini məhz həmin məqalənin başlığı yanında qeyd etdi. İndi Betti Bleyerin tez-tez istinad etdiyi "Orientalist: qəribə və təhlükəli həyatın sirrini araşdırarkən" kitabı amerikalı jurnalist Tom Reysin çoxillik araşdırmalarının nəticəsidir. O kitab müxtəlif qiymətli faktoloji mənbələr daşıyıcısı olsa da, təəssüf ki, ciddi subyektiv maraqların çərçivəsində qalıb. Amerikalı Tom Reysin yeganə məqsədi Məhəmməd Əsəd Bəyi-Qurban Səidi yəhudi millətinə aid etməkdir. Şəxsən mən T.Reysi qınamıram, o, Azərbaycan tərəfinin biganəliyini görərək, XX əsrin ən nəhəng ədəbi simalarından birini öz xalqının mədəniyyət xəzinəsinə qovuşdurmaq istəyib... Arabir Tom Reysi qınamaq istəyən Betti xanım öz məqaləsində onun rus və Azərbaycan dillərini bilməməsi faktını qabardır, ona həmin fikirlərin başqaları tərəfindən təlqin edildiyini irad tutur. Maraqlıdır, T.Reys ingilis dilindən əlavə alman və italyan dillərini bilirdi - mənə demişdi ki, Qurban Səidin üçüncü romanını ingilis dilinə o özü tərcümə etməyə hazırlaşır. Betti xanım isə ingilis dilindən savayı heç bir dili bilmir, lakin daha çox dil bilən T.Reysə irad tutmaqdan da çəkinmir. Əsl amerikansayağı hərbə-zorbadır... Daha bir maraqlı cəhət: Tom Reys öz kitabına yazdığı müqəddiməsində az qala Bakı tinlərində rastlaşdığı pişik haqqında da danışır, hamıya təşəkkürünü bildirir, lakin nə Məhəmməd Əsəd Bəyin əsərlərini alman dilindən tərcümə edən Çərkəz Qurbanlının (onunla da geniş söhbət aparmışdı), nə də mənim adımı çəkir. Deməli, o da xanım Bleyer kimi hansısa dairələrin maraqlarını yerinə yetirmək üçün əvvəlcədən beynini istiqamətləndirmişdi və bizimlə söhbətləri onun yazacağı ssenarisinə sadəcə uyğun gəlmirdi... Bir məsələni də qeyd edərək T.Reyslə (əslində o, ayrıca mübahisə mövzusudur) qurtarmaq istəyirəm. Kitabın adındakı "orientalist" (yəni, "şərqşünas") sözünə fikir verdinizmi? Bu söz vasitəsi ilə amerikalı müəllif ümumiyyətlə Məhəmməd Əsəd Bəyi Azərbaycandan, ümumən Qafqazdan uzaqlaşdıraraq, onu yazıçı kimi deyil, "şərq elmləri ilə məşğul olan əcnəbi" kimi qələmə verməyə çalışıb... Bəs Betti Bleyer? O, ümumiyyətlə Məhəmməd Əsəd Bəyin üzərindən xətt çəkmək, onu inkar etmək müstəvisində çırpınır. Özü də kateqorik şəkildə! Sanki Amerika öz hərbi qüdrətinə arxalanaraq digər regionlara meydan oxuyur. Betti xanımın "...Əsəd Bəy etibarlı mənbə hesab oluna bilməz", "Əsəd Bəyin... miflər yaratdığı təsdiq olunmuşdur", "Əsəd Bəyin əslində çox opportunist, müəmmalı xarakterli insan olmasının... şahidi olardıq" və başqa ifadələri müasirlikdən daha çox, 37-ci ilin mübhəm üslubu ilə səsləşir. "Ədəbiyyat qəzeti"nin təqdimatında Betti xanımın "əsərinin" üç nəfər tərəfindən (Aişə Cabbarova, Sevinc Mehdizadə, Şəfa Kərimova) tərcümə olunduğu qeyd edilib. Respublikamızda tərcümə sahəsinə az-çox bələd olan adam kimi deyə bilərəm ki, bu imzaların heç birini tanınmıram (güman ki, onun rəhbərlik etdiyi jurnalın Bakı ofisində çalışırlar) və bəlkə ona görə də Betti xanımın buğlana-buğlana səhifəyə qoyulan məqaləsində başı-ayağı düz gəlməyən cümlələr ayaq tutub yeriyir. Məsələn, "Əsəd Bəyin şişirtmələri o qədər absurddur ki, onlar həqiqətən də təhqiramizdir", "Özünün də etiraf etdiyi kimi, o, kitabı yazmağa ona görə razılaşıb ki, Hitlerin hücumları zamanı Almaniyanı tərk etməli olan valideynləri haqqında daha çox şey başa düşmək arzusunda idi", "Camilin bu yalanları sürdürmək (?) cəhdlərinə Əsəd Bəyin ölümündən sonra da rast gəlinir" və digər cümlələr bu qəbildəndir. Şair və yazıçıların təxəllüs götürdükləri hamıya bəllidir, Məhəmməd Əsəd Bəyə olan kinayəsini gizlədə bilməyən Betti xanım isə təxəllüs sözünü qəbul etmir: "Və hələ də Qurban Səid taxma adının (!) arxasında dayanan sirli yazıçının kimliyini öyrənməyə çalışırıq". Bu məqaləsinin məndə oyatdığı fikrə əsasən Betti xanıma məsləhət görərdim ki, özünə zəhmət verib "sirli yazıçının kimliyini öyrənməyə" çalışmasın. Çünki bu sahə, bu polemika səviyyəsi Betti Bleyerin publisist və naşir səviyyəsindən qat-qat yüksəkdə dayanır. Gəldiyim bu qəti qənaəti aşağıda sübut etməyə çalışacağam. Tarixi yaddaş haqqında bizə öz bəsit anlayışlarını sırımağa çalışandan sonra Betti xanım 10 avqust 2007-ci ildə Nuridə Atəşinin Bakıda mətbuat konfransı keçirməsindən bəhs edərək, gənc azərbaycanlı tədqiqatçının dörd tezisini sadalayır və onun təsiri altında avqustun 15-də Los-Ancelesdə öz məqaləsini qaralayır. Maraqlıdır, Betti Bleyer Nuridə xanımın həmin mətbuat konfransında hansı sənədlərə istinad edərək nələr danışdığını haradan bilib? Onu məlumatlandıran mənbə nə dərəcədə etibarlıdır? Onu məlumatlandıran mənbə (və ya mənbələr) elə əvvəlcədən onu çaşdıraraq səhv yola salanlar deyilmi (amanın bir günüdür, hazırladığın jurnala bunları da əlavə elə)? Nuridə Atəşinin əsl vətəndaş yanğısı ilə əldə etdiyi sənədlərdən xəbər tutmadan onunla hansı mübahisəni aparmaq olar, Betti xanım? Məgər bu, yel dəyirmanları ilə vuruşmaq donkixotluğu deyilmi? Tom Reysin əsl məqsədini açmağa çalışan Betti Bleyer qeyd edir ki, o (T.Reys), Məhəmməd Əsəd Bəyi yəhudi kimi təqdim etmək məqsədi güdüb. Burası məlum. Bir qədər sonra Betti xanım öz məqaləsinə yarımbaşlıq qoyur: "Əsəd Bəy yəhudi idi". Başqası tərəfindən deyilmiş yanlış fikri təzədən öz adından Azərbaycan oxucusuna sırıyan Betti Bleyer hansı məqsədi güdür və ya heç olmazsa özünə aydındırmı ki, nə istəyir? Mən bu məqaləmdə Əsəd Bəyin hansı millətə aid olması haqqında bəhs etmək istəmirəm. Bu barədə respublikamızda kifayət qədər yazılıb və tədqiqatçı Nuridə Atəşinin əldə etdiyi qiymətli arxiv materialları Tom Reysin də, Betti Bleyerin də mövqelərinin səhv olduğunu sübuta yetirir. Əgər sanballı elmi-tədqiqat əsərlərinin müəllifi kimi ədəbi fikrimizdə yaxşı tanınan ağsaqqal professor Həsən Quliyevin bu mövzuya həsr etdiyi üç monoqrafiyası, tərcüməçi-alim Çərkəz Qurbanlının M.Əsəd Bəyin kitablarına yazdığı ön sözləri, yazıçı-filosof Əlisa Nicatın silsilə məqalələri, M.Əsəd Bəyin anadan olmasının 100 illiyi münasibəti ilə 2005-ci ilin oktyabrında Alman-Azərbaycan Dostluq Cəmiyyətinin xətti ilə Bakıda keçirilmiş iki günlük elmi konfransdakı çıxışlarla Betti xanım tanış olsaydı, bəlkə də başa düşərdi ki, onun bu məqaləsində yeni adına heç nə yoxdur. Betti xanım Məhəmməd Əsəd Bəyin "sənədli əsərlərinə" divan tutaraq qeyd edir ki, onların hamısı müəllifin uydurmasıdır. Birincisi, hörmətli Bleyer, təkcə uydurma vasitəsi ilə bütün Avropanı uzun onilliklər ərzində maraq orbitində saxlamaq mümkün deyildi - Əsəd Bəyə isə məhz belə yazıçı xoşbəxtliyi nəsib olub. İkincisi, nə danışdığınızın fərqinə varın: məgər Əsəd Bəy sənədli əsər yazdığını iddia edirdi? Öz mülahizənizi yeritmək üçün janrları niyə dolaşıq salırsınız? Bilmirsinizsə, deyirəm: o, sənədli əsərlər deyil, tarixi-publisist əsərlər yazırdı, yəqin bilmiş olarsınız ki, bu janrda müəllifin improvizə imkankları çox genişdir. Əsəd Bəylə əlaqədar sənədlər sizə sərf edəndə onların müəlliflərini təqdir, etməyəndə tənqid (əslində isə təhqir) edirsiniz. Bu haqqı sizə kim verib? Nə münasibətlə gestapoya Əsəd Bəy haqqında donos yazan və bu üsulla öz yerini şirin salmaq istəyən Hilal Münşini qəhrəman hesab edirsiniz (məhz münşilərin canfəşanlığı sayəsində o, Almaniyadan qaçmağa məcbur olmuşdu), lakin Əsəd Bəyin ədəbi irsinin keşiyini çəkən Cəmil Bəyi (nədənsə, siz bu adı Camil kimi verirsiniz) isə topa tutursunuz? Əminsiniz ki, onların heç bir varisi qalmayıb və sizi məhkəməyə çəkməyəcəklər? "Artıq Əsəd Bəyin də, Camil Vakkanın da miflər yaratdığı təsdiq olunmuşdur" iddiasını ortaya qoyursunuz. Mümkünsə, deyin görək, harada və kim tərəfindən təsdiq olunub? Mənə məlumdur ki, siz az-çox folklor araşdırmaları ilə məşğul olmusunuz. Tez-tez işlətdiyiniz və güman edirəm ki, mənasını düzgün anlamadığınız mif sözü də bununla bağlıdır. Müasir yazıçının mif yaratmaq bacarığı birmənalı surətdə onun qüdrətli sənətkar olduğunu təsdiq edir (təkcə Çingiz Aytmatovun əsərlərinə diqqət yetirsəydiniz, bəs edərdi) və mif yaratmaq məharəti müəllifin yaradıcılıq dühasından xəbər verir... Azərbaycan oxucusunun incə və həssas damarını tutmaq istəyən Betti Bleyer belə bir tezisi də quraşdırıb ortaya atır ki, "bizim tədqiqatımız Əsəd Bəyin Azərbaycanı sevmədiyini göstərir". Betti xanımın hansı ocağı üfləyərək alovlandırmağa çalışdığını görürsünüzmü? Buradan iki xalqı bir-birinin üzərinə qaldırmaq istəyi aydınca sezilmirmi? Əvvələn bizi başa salmağa çalışır ki, Əsəd Bəy yəhudi idi, indi isə deyir ki, o, Azərbaycanı sevmirdi. Məhəmməd Əsəd Bəyi-Qurban Səidi bundan daha betər təhqir etmək olmazdı, Betti xanım! Otuz yeddi illik ömründə Vətənindən dəfələrlə dərbədər düşmüş, qaçqın kimi pənah apardığı ölkələrdə də dinclik tapa bilməyərək, nəhayət uzaq İtaliyanın Pozitano qəsəbəsində acından və yarasına məlhəm tapa bilmədiyi üçün dözülməz ağrılardan qışqıra-qışqıra dünyasını dəyişmiş, narahat ruhu hələ də göylərdə dolaşan bir söz adamı haqqında belə soyuqqanlı qəddarlıq sizdə haradandır? Əsəd Bəyin ruhunu təhqir etməklə özünüzü kimlərin yanında şirin salmaq istəyirsiniz? Əvvələn, on beş ildir çörəyini yediyiniz və sayəsində uğurlu biznesinizi qurduğunuz Azərbaycanın tarixinə bir balaca ekskurs etsəydiniz, görərdiniz ki, bu sözün rəsmi toponim kimi tanınmasının yaşı çox azdır. Əsəd Bəy 1920-ci ilin bolşevik terrorundan baş götürüb qaçanda hələ bu söz geniş vətəndaşlıq pasportu qazanmamışdı. İkincisi, məgər Əsəd Bəy Azərbaycan haqqında bəy tərifi demək üçün xaricə qaçmalı olmuşdu? Qüdrətli bir nasirin on beşdən artıq tarixi-publisistik kitabını, üç bədii romanını görməzliyə vuraraq, onun məqalələrində Azərbaycan adını axtarmaq nə dərəcədə düzgündür? Biz qafqazlılara Qafqazı necə sevməyi öyrətməyə çalışan Betti Bleyer öz fikrinin istinadı kimi Aleksandr Nazarov adlı şəxsə tapınır. "Aleksandr Nazarov Əsəd Bəyin "Qafqazın on iki sirri" əsərinə yazdığı tənqidi rəyində deyir: "Kitab Qafqaz haqqında az məlumat nümayiş etdirir; kitabda saysız-hesabsız səhvlər və yanlışlıqlar var və kitab Qafqazın ruhunu anlamaqdan tamamilə uzaqdır". Sonra Betti xanım öz sözlərinə sanbal vermək üçün əlavə edir ki, "Nazarov "Tolstoy: əbədi dahi" (1929) bioqrafiyasının müəllifi idi". İndi siz bizim günümüzə baxın, biz qafqazlılara Qafqaz ruhunun necə olmasını erməni Aleksandr Nazarov və amerikalı Betti Bleyer başa salmaq istəyir... Betti xanım başa düşmür ki, azərbaycanlı müəllifin ədəbi uğurları ilk növbədə erməninin gözünü çıxarırdı. Betti xanıma belə bir həqiqəti başa salmaq istərdik ki, hər hansı bir əsəri qələmə almaq onun müəllifinin müstəsna səlahiyyətidir. Bütün hallarda möhtəşəm subyektiv amil faktoru var və Məhəmməd Əsəd Bəy də bu baxımdan istisna deyil. Onun yaradıcılığına qiymət verərkən ayrı-ayrı detallar deyil, ilk növbədə qoyulan problem, mövzunun aktuallığı, xarakterlər qiymətləndirilməlidir, daha onun Azərbaycan adını çəkib-çəkməməsi yox. Betti Bleyer öz məqaləsində qeyd edir ki, "Əli və Nino" fərqli ənənə və dini tərbiyə baryerini aşmaq niyyətində olan iki gəncin sevgisindən bəhs edir". Düzgün olsa da, çox birtərəfli, səthi və primitiv qiymətləndirmədir. Məgər o romanda XX əsrin ilk dekadasının siyasi-ictimai-mədəni fonunun təsviri yoxdurmu? Bəs 1918-ci ilin mart qırğınının təsviri necə? Orada azərbaycanlı, gürcü və erməni xalqlarına xas olan milli mentalitetdən bədii sözün imkanları səviyyəsində söhbət açılmırmı? Görəsən, Betti xanım kimi əcnəbi "tədqiqatçılar" fərqinə varırlarmı ki, nə üçün azərbaycanlı Əli Xan xain və binamus erməni Naçararyanın boğazını öz dişləri ilə yırtır? Bax, bunu başa düşmək üçün qafqazlı olmaq lazımdır! "Əli və Nino" romanındakı təkcə bu episod kifayət edir ki, onun müəllifinin Azərbaycanı və azərbaycanlıları nə dərəcədə sevdiyi aydın olsun. Betti Bleyer nədənsə Məhəmməd Əsəd Bəy-Qurban Səidin ikinci romanı olan "Altunsaç"ın adını çəkmir və onun indiyədək çap edilməyərək əlyazma variantında olan "Sevgidən bixəbər adam" (Betti xanım bunu "Sevgi haqqqında heç nə bilməyən kişi" kimi verir) romanını da heç bir əsası olmadan şübhə altına alır: "Əsəd bəyin "üçüncü hekayəsi" (Betti xanımın sarkazmını hiss edirsinizmi? -Z.A.) - "Qurban Səid" imzası ilə yazıldığı (məqalədə belədir - Z.A.) iddia edilən "Sevgi haqqında heç nə bilməyən kişi" əsərindən Reysin kitabında bəhs edilir". Betti Bleyerin xəbəri yoxdur ki, kitabın çıxmasından üç il qabaq Tom Reys "Sevgidən bixəbər adam" romanı haqqında yuxarıda istinad etdiyim jurnaldakı məqaləsində söz açmış, həmin romanın əlyazmasının faksmilesindən bir parçanı da bizə təqdim etmişdi. Həmin jurnal və əlyazmanın surəti indi də bizdədir. T.Reys demişdi ki, Əsəd Bəy kağız tapa bilmədiyi üçün bu romanını (Betti Bleyerin təbirincə "üçüncü hekayəsini") son dərəcə xırda hərflərlə müxtəlif dəftərlərə və bloknotlara yazıb. Həmin əlyazmanı xüsusi aparatın köməyi ilə böyüdən T.Reys əsərin ilk oxucularından birinə çevrilmişdi. Əlyazma üzərində işini başa çatdıran kimi onun bir nüsxəsinin surətini mənə göndərəcəyinə söz versə də, sonralar T.Reys vədinə xilaf çıxdı. Göndərdiyim elektron məktublar da cavabsız qaldı. Yalnız iki il qabaq təsadüfən tanış olduğum israilli bir professor T.Reysin "Orientalist..." kitabını mənə göndərəndən və kitabla tanışlıqdan sonra anladım ki, mənim mövqeyimlə amerikalı tədqiqatçının mövqeyi üst-üstə düşmədiyi üçün, müəllif məni və Əsəd Bəy haqqında analoji şəkildə düşünən digər azərbaycanlı mütəxəssisləri "unutmağa" üstünlük verib. Təəccüblüdür ki, Betti Bleyer də tamamilə eyni ssenari üzrə hərəkət edir! Əsəd Bəy haqqında guya obyektiv olmağa çalışan bu amerikalı xanım, hələ hərəkətə keçməzdən qabaq məni və mənim kimi düşünənləri çıxdaş edib... Həm Tom Reysin, həm də xüsusilə Azərbaycanın çörəyini yeyən Betti Bleyerin tədqiq etməyə çalışdıqları problemə münasibətləri birtərəfli, səthi və saxtadır. Yuxarıda qeyd etdiyim kimi, Azərbaycanda hər iki platformada dayanan sanballı alimlər var və bizim əvəzimizə hökm vermək istəyən amerikalı "dostlarımız" zəhmət çəkib həmin fikirlərlə tanış olsaydılar, ya bu mövzuya toxunmaz, ya da istinad nöqtəsi kimi tamam digər prizma axtarardılar... Nəhayət, daha bir məqama toxunmaq istərdim. Biz haçanacan kənardan gələn ən adi adamın qabağında baş əyəcək, özümüzünküləri görməzliyə vuracağıq? Haçana kimi yerli elmlər doktorunun, professorun mötəbər sözünü eşitməyərək, ədəbi fikir meydanımızı əcnəbi həvəskarların şübhəli niyyətlərə xidmət edən hücumuna məruz qoyacağıq? Məgər görünən kəndlərimizə belə "bələdçilik" edənlər bizə lazımdırmı?

Tanınmış Almaniya rejissoru, "Məhəmməd Əsəd Bəy - In the name of the Lion" film layihəsinin müəllifi Ralf Marşallek Azərbaycandakı ictimai təşkilatlara və mədəniyyətlə maraqlanan iş adamlarına müraciət ünvanlayıb. Müraciətin mətnini oxucularımıza təqdim edirik.

"Məhəmməd Əsəd Bəy Azərbaycan mədəniyyətinin Almaniyadakı ən gözəl təbliğatçısıdır"

Hörmətli xanımlar və cənablar! Qarşıda gələn 2008-ci il Almaniyada Azərbaycan Mədəniyyəti İli elan edilib. Bu münasibətlə Bakı və Berlin, Azərbaycan və Almaniya arasında mədəniyyət körpüsü ola biləcək layihəyə diqqətinizi cəlb etmək istərdim. Azərbaycan-alman yazıçısı, şair, tarixçi və uzaqgörən bir şəxs olan Məhəmməd Əsəd Bəy bugünədək Azərbaycan mədəniyyətinin Almaniyadakı ən gözəl təbliğatçısı olmaqda davam edir. Onun insan ruhunu vəcdə gətirən əsərinin əsli alman dilində qələmə alınmışdır. Bu əsər Azərbaycanın simasını və maraqlarını ciddi-cəhdlə Avropada təmsil edir və bu ölkəyə rəğbət qazandırır. 30-cu illərdə Əsəd Bəy dünya şöhrəti qazansa da, 1942-ci ildə İkinci Dünya müharibəsi zamanı mühacirətdə olarkən 36 yaşında dünyasını dəyişəndən sonra, demək olar ki, unudulur. Düz beş il bundan əvvəl bu insan haqqında, onun faciəvi həyatı və ədəbiyyat dünyasını bu gün də vəcdə gətirən möhtəşəm əsərinə dair sənədli film layihəsinin həyata keçirilməsinə başlanılıb. Mən onu müasir dövr üçün bir daha kəşf etmək istəyirdim! Bu film Almaniya Federal film fondu, Berlin-Brandenburq federal torpağının film fondu, Mədəniyyət fondu və Campanien İtaliya regional film fondu tərəfindən maliyyə dəstəyi alıb. 300 min avro maliyyə büdcəsi sayəsində biz Bakıda, Pozitano, Berlin və Vyanada çəkilişlər apara bilmişik. Filmin artıq hazır olması ərəfəsində Berlində Gəncəvi İnstitutunun rəhbəri xanım Nuridə Atəşi ilə tanış olduq və bundan sonra işimizin yeni mərhələsi başladı. Belə ki, xanım Nuridə Atəşi bizim film layihəmiz haqqında, biz isə onun Əsəd Bəyə həsr etdiyi kitab barəsində xəbər tutduq. Bununla da UM WELT FILM Produktion və Gəncəvi İnstitutu Əsəd bəyə həsr edilmiş birgə layihədə əməkdaşlıq etməyə qərar verdi. Nuridə xanım və mən arxiv sənədlərinin araşdırılması, film üzərində və mətbuat işlərində sıx əməkdaşlıq etdik. Bu iş əsnasında biz təəccüb doğuracaq tamamilə yeni orijinal sənədlər aşkarlamışıq ki, bu da yazıçının mübahisə doğuran mənsubiyyətinə, onun keçdiyi həyat yoluna və əsərinə tamamilə yeni mövqedən yanaşmağa sövq edir. Bu yeni vacib tapıntılar, məlumatlar və hər şeydən əvvəl Nuridə Atəşinin, demək olar ki, unudulmuş bir dahi şəxsin Azərbaycanda adının bərqərar edilməsi sayəsində göstərdiyi səyləri filmdə öz əksini tapmalıdır. Ancaq bu daha çox imkan və vəsait tələb edir, çünki bu vaxta qədər nəzərdə tutulan büdcədəki vəsait artıq çəkilişlərə sərf edilmişdir. Xüsusilə Nuridə xanımın bu işlə bağlı fəaliyyətini lentə almaq üçün Bakıda çəkilişlərin həyata keçirilməsi vacibdir. Ümumilikdə son çəkilişlərin həyata keçirilməsi üçün 50 min avro məbləğində əlavə maliyyə vəsaitinə ehtiyac vardır. Əsəd Bəyin həyatı və əsərləri dünyəvidir. Təkcə Almaniyada deyil, İtaliya, Avstriya, Fransa və ABŞ-da da Əsəd Bəyin həyat və yaradıcılığına böyük maraq vardır. Onun dünyada ən məşhur kitabı, Qafqaz məhəbbət romanı olan "Əli və Nino" artıq dünyanın 27 dilinə tərcümə edilmişdir və hər il dünyanın hər hansı bir ölkəsində yenidən nəşr olunur! Beləliklə bizim əmin olmağa əsasımız vardır ki, filmimiz dünya boyu özünə yol açacaq. Bir sıra real rəqəmləri sadalamaq istərdim. Biz bu filmin təxminən 30 beynəlxalq festival və ən azı 5 Avropa ölkəsinin (Almaniya, İtaliya, Fransa, Avstriya və Niderland), bundan başqa, ABŞ və Rusiyanın televiziya kanallarında yayımlanmasını nəzərdə tutmuşuq. Mən, mədəniyyət layihəsinin sponsoru kimi, Sizi bu qeyri-adi layihənin dəstəklənməsinə və ya sərmayəçi kimi Avropa ilə birgə istehsalında iştiraka dəvət edirəm. Mən Sizi inandırmaq istərdim ki, bu işdə iştirak etməyə hər bir halda dəyər!

Hörmətlə, Ralf MARŞALLEK, ssenari müəllifi, rejissor və prodüser
Arzu
Üçüncü dərəcəli kapitan
 
Posts: 849
Joined: 26 Apr 2007, 23:43
Location: Baki

Ali ve Ninonun muellifi kimdir?

Postby Rafiqa » 23 Nov 2007, 22:32

Жизнь пунктиром
User avatar
Rafiqa
İkinci dərəcəli kapitan
 
Posts: 1054
Joined: 01 Apr 2007, 20:40
Location: Bakı

Ali ve Ninonun muellifi kimdir?

Postby KiPLiot » 23 Nov 2007, 23:38



User avatar
KiPLiot
Birinci dərəcəli kapitan
 
Posts: 1951
Joined: 01 Jun 2006, 18:26
Location: Nowhereland

Ali ve Ninonun muellifi kimdir?

Postby General » 23 Nov 2007, 23:56

�ечный бой!!! а ты бей!!! и убей!!!
User avatar
General
Miçman
 
Posts: 236
Joined: 30 May 2007, 00:15

Ali ve Ninonun muellifi kimdir?

Postby sakit Ali » 24 Nov 2007, 00:16

Mən Aliyəm! 12-dən birinci!
sakit Ali
Birinci dərəcəli kapitan
 
Posts: 1816
Joined: 01 Dec 2006, 16:44
Location: Bakı

Ali ve Ninonun muellifi kimdir?

Postby LIVLIVS MAXIMVS » 24 Nov 2007, 01:53

LIVLIVS MAXIMVS
Leytenant
 
Posts: 413
Joined: 03 Jun 2007, 23:04
Location: In Hell, But Without Virgil

Ali ve Ninonun muellifi kimdir?

Postby LIVLIVS MAXIMVS » 24 Nov 2007, 01:56

mejdu prochim, Ali ve Nino romanin kopirayti, yeni muellif huquqlari, shekildeki bu gozel qiza mexsusdur.
LIVLIVS MAXIMVS
Leytenant
 
Posts: 413
Joined: 03 Jun 2007, 23:04
Location: In Hell, But Without Virgil

Ali ve Ninonun muellifi kimdir?

Postby LIVLIVS MAXIMVS » 24 Nov 2007, 02:16

chox teessuf chox teessuf
men meqalenin orijinalini tapdim ve guya meqaleni ralf marshallek yazib. amma oxuyan kimi derhal hiss olunur ki, en sonda verilmish kichik muracietden bashqa meqale hansisa azerbaycanlinin el ishidir. amma bu azerbaycanli ralf marshallekin adi altinda gizlenir!!!!



men bir sheyi basha dushmurem, axi esed bey yahudi olanda ne olar ki?xencerimizin qashi dusher? mende lev nissembaumun mekteb dokumentinin de shekli var (yeni bu subut edir ki lev nussinbaum heqiqeten movcud olub ve yahudi olub) bu forumda nece shekilleri vururlar bir cenceldi, amma yahoogroup olsa idi size emaille gondererdim
LIVLIVS MAXIMVS
Leytenant
 
Posts: 413
Joined: 03 Jun 2007, 23:04
Location: In Hell, But Without Virgil

Ali ve Ninonun muellifi kimdir?

Postby Senan » 25 Nov 2007, 15:33

ey ehli XEZER men bu eseri Y.V.Cemenzeminlinin eseri bilirem ve onun adi altinda 1994cu ilde capdan cixmis Ali ve Ninonu oxumusam...ve hetta kitabda on soz meqalesinde bu eserin Y.V.Cemenzeminlinin eseri olmasi barede yeteri qeder delil ve subut var...isteyen,,nefsi ceken gedib bu kitabi tapib oxuya biler
User avatar
Senan
Kapitan-leytenant
 
Posts: 701
Joined: 24 May 2006, 18:53
Location: Baki/Azerbaycan

Ali ve Ninonun muellifi kimdir?

Postby Stiralnaya mashina » 25 Nov 2007, 17:47

User avatar
Stiralnaya mashina
Miçman
 
Posts: 237
Joined: 20 Nov 2007, 11:01
Location: Baki/Azerbaycan

Ali ve Ninonun muellifi kimdir?

Postby Nigar_Yasinova » 25 Nov 2007, 22:08

User avatar
Nigar_Yasinova
Vitse-Admiral
 
Posts: 2500
Joined: 20 May 2006, 22:53
Location: Baki

Next

Return to Ədəbi həyat

Who is online

Users browsing this forum: No registered users and 0 guests

cron