[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 112: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 112: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 112: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 112: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 112: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 112: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 112: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 112: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 112: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 112: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/functions.php on line 4505: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /includes/functions.php:3706)
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/functions.php on line 4507: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /includes/functions.php:3706)
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/functions.php on line 4508: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /includes/functions.php:3706)
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/functions.php on line 4509: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /includes/functions.php:3706)
İntellektual Gənclər Klubu • View topic - Tenqriçilik

Tenqriçilik

İslam, xristianlıq, iudaizm, tenqriçilik

Moderators: sakit Ali, KiPLiot, Nigar_Yasinova

Tenqriçilik

Postby Ciyer hovuzu » 30 Oct 2007, 11:25

Provokasiya ilə məşğul olmaq keçir könlümdən :twisted:

Yazıma Oljas Süleymenovun «Az-Ya» kitabından bir parça ilə başlamaq istərdim:
Tarixdə elə gün var ki, türkologiya təqvimində qızılı hərflərlə qeyd edilməlidir – bu, noyabrın 25-dir!
Köçəri türklərin öz yazısı olduğundan dünyada birinci olaraq danimarkalı alim Vilhelm Tomsen xəbər tutudu. 1893-cü il noyabrın 25-də o, Orxon-Yenisey mətnlərində ilk sözü oxuya bildi: bu, «Tenqri» sözü idi. Bu sözlə Asiya türkləri tarixində yeni bir səhifə açılmış oldu. Bu sehrli sözlə mənim üçün şumer-türk əlaqələrindən xəbər verən yeni bir elmin özülü qoyuldu.
Yeni dinlər haqqında minlərlə kitab yazılıb. Yəhudilik, xristianlıq, islam, buddaçılıq – bütün bunlar ən savadsız adamlar üçün apaydın, çoxdan dərk edilmiş anlayışlardır. İki min il ərzində bizi inandıra biliblər ki, bu dinlərdən əvvəlki bütün etiqadlar bütpərəstlik və mövhümatdan doğub, guya bu etiqadlar qədim əcdadlarımızın əqli pozğunluğuna dəlalət edir.
İndiyə qədər elmi ədəbiyyatda «tenqrilik» termini işlədilməyib.


Gəlin «Tenqri», və ya dilmizdə adət etdiyimiz kimi «Tanrı» sözünün lüğəti, leksik mənasına baxaq. 1969-cu ilin «Qədim türk dili lüğəti» bu barədə yazır:

Image

Tenqri (daha doğrusu T-eə-Nq-R-İ) 1. səma (misallar). 2. ilah, məsələn, TeəNqRİ YALNqUQ YARATTI – insanı ilah yaratdı. 3. ilahi, məsələn, TeəNqRİ NOMIN YAD(AYIN) TEDİ – O, «İlahi təlimi mən yayacam» dedi. 4. hökmdar, ağa (misallar).

Yer və torpaq yaradılanda, iman etdiyimiz dinimiz də o zamalardan qalıb (Şaman duasnın sözlərindən).

Tanqrilik, artıq hər birinizə aydın olduğu kimi qədim türklərin əksəriyyətinin mənsub olduqları dindir. Daha millətçi mövqelərdən çıxış edən türklər tenqriçiliyi monoteist dinlərdən ən birincisi və mükəmməli kimi qələmə verib hami-sami dinlərindən, birinci növbədə də islamdan əl çəkib ona qayıtmağı, nisbətən mötədillər isə onu tariximizin çox mühüm bir hissəsi hesab edib elmi baxımdan tədqiq etməyi təklif edirlər. Tenqriçiliyi ümumiyyətlə monoteistik din hesab etməyənlər onu bütpərəslik və şamanizm adlandırıb dünya dinlərinin siyahısından kənara atmağa çalışırlar. Mənim mövqeyim sizə məlumdur, mən islami mövqelərdən çıxış edən türklərdənəm, lakin hesab edirəm ki, islamda «Cahilliyə» kimi adlandırılan dövr bizim əjdadlara o qədər də aid deyildi. O zamankı türklər artıq formalaşmış dinlər olan xristianlığın (Albaniya), zərdüştlüyün (Atropatena, İran-Turan sərhədləri), buddizmin (Şərqi Türküstan) və o cümlədən tenqriliyin pərəstişkarları idilər.
Amma gəlin mübahisələrə yol açmamaq üçün nəyin yaxşı, nyəin pis olduğunu dəyərləndirməyək. Bizi əsas maraqlandıran məsələ «Tenqrilik nədir?» sualına cavab tapmaqdır.
Hər bir din kimi tenqriliyi də biz mətnləri, duaları, ibadətləri üzrə öyrənirik. Gəlin, əfsanələrdə təsvir olunduğu kimi, tenqriliyin mərkəzində duran ilah – Tenqriyə nəzər salaq.

Tenqrinin doğulması

Nə yer, nə torpaq olmayan bir zamanlarda yalnız yoxluğun sonsuz dənizi – Teniz (TENqİZ) var idi. Onun içində Ağ İşıq (Ak Yarık) meydana gəldi və o mükəmməl qızıl yumurta doğdu. Yumurta parlaq və gözəl idi. Onun nə əli, nə ayağı, nə başı var idi, amma hərəkət var idi; qanadı yox idi, amma uça bilirdi, ağzı yox idi, amma içindən səs gəlirdi. Onun daxilində yuxu içində Tenqri – insan nəslinin ata-anası var idi. O, sonsuz qədər uzun bir müddət yatmış, oyanınca isə yumurtadan çıxış yolu tapmamışdır. Yumurtanın içində o yalnız dəmir çəkic və çomaq aşkar etmişdir. Onların köməkliyi ilə o, yumurtanı qırıb çölə çıxdı. Yumurtanın yuxarı yarısınıdan göy günbəzi – Tanqara, aşağı hissəsindən yer üzü – Telengey yarandı. Beləliklə yuxarıda mavi səma, aşağıda isə qonur torpaq yarandı. Səma yuxarıdan təzyiq edir və torpaq aşağıda parçalanırdı, yuxardı zülmət, aşağıda isə kül var idi və göylə torağın yenidən birləşməsindən qorxan Tenqri göy günbəzinin mərkəzini çomağı ilə ilişdirib xeyli yüksəklərə qaldırıb çəkici ilə çomağı yerə çaxdı. Çomağı indiyənəcən də Qütb Ulduzu kimi qalmaqdadır. Əgər onu oradan çıxarsan, yerlə göy qarışar və dünyanın sonu gəlib çıxar. Çomağa iki – ağ və boz atlar bağlıdır və ətrafında dövr edirlər. Yerlə göyü ayıran Tenqri öz fikrinin gücü ilə özü kişi və qadın yarılara bölündü – özündən ilahə Umayı (və ya adət etdiyimiz kimi, Humayı) ayırdı, çünki kainatın abadlaşdırılması və idarə edilməsi üçün ona oğullarının doğulması vaxtı gəlib çatmışdı. Umay Sümər dağının zirvəsində, göy günbəzində, Süd-gölün yanında yaşayır. Sümər dağı bütün dağlardan ən hündürüdür. Umay-ananın döşündən süd axır və səma boyu Süd yolu (Samanyolu) ilə axaraq Süd-gölünə tökülür.
Tenqridən çıxan ah, külək və buludlara çevrildi, səsi – ildırım, sağ gözü – günəş, sol gözü – ay oldu. Tenqri sevinəndə hava yaxşı olur, lakin hirslənən kimi göy qara buludlarla örtülür. İldırım – ilahi səs, şimşək isə – onun, pis ruhları məhv etdiyi oxlardır.
Tenqri işıqdan doğulmuşdur, lakin günəş və ya ay işığından deyil, insanlara məlum olmayan hansısa başqa işıqdan. Tenqri hər şeyə qadirdir, onun istənilən arzusu həmin an icra olunur. Hər şey onun arzusu ilə yaranır, onun sərəncamı ilə doğulur və həyata keçir.
Tenqri bütün yaradılanın taleyini müəyyən edir. İnsanoğulları Tenqrinin müəyyən etdiyi vaxtda ölmək üçün yaradılıblar.
Tenqri bütün digər ilahlardan yüksəkdədir. Onların hamısı yalnızca Tenqrinin iradəsinin alətləri, onun, müxtəlif məqsədlər üçün işlətdiyi gücləridir. Teqnri arada bir yerə böyük bir şeyə səbəbkar olacaq seçilmiş insan göndərir.
Tenqri, səmavi mühakimədən heç bir zaman gizlənə bilməyəcək insanın bütün əməl və niyyətlərini görür. İnsan, Tenqrinin rizasına layiq olmağa çalışmalıdır, çünki bunsuz o xoşbəxt ola bilməz. Dünyanın hömdarı Əbədi Tenqrinin himayəsi – heç bir şeylə müqayisə olunmayacaq xoşbəxtlik bundan ibarətdir.

Bu sxemdə isə Tenqrinin və digər elementlərin Kainat sistemindəki yeri göstərilir.


Image
Tıkla! :-*
User avatar
Ciyer hovuzu
Üçüncü dərəcəli kapitan
 
Posts: 989
Joined: 30 Mar 2007, 10:28

Tenqriçilik

Postby Ciyer hovuzu » 30 Oct 2007, 11:25

Üç Kurbustan

Göydə Üç Kurbustan, yəni üç xan yaşayır: Geser, Çingiz və İren-Sayın. Onların hər üçü birdir. Onları bir yerdə Telegey adlandırırlar. Onların hər üçü güclü və dəhşətlidir, insan onları görünüşünə dözə bilməz. Onlrı görən ölür. Onlar, Tenqri-xanın oğullarıdır: Geser böyüyü, İren-Sayın isə kiçiyidir. Onlar göydə yanaşı qızıl taxtlarda əyləşib müşavirələr və mühakimələr edirlər. Üç Kurbustan bütün dünyanın idarə edilməsini Ulgenə verib, çətin vaxtlarda kömək üçün onlara müraciət etməsini əmr edib ən yüksək göyə çəkiliblər.

Od-Ana

Od-Ana göy yerdən ayrılanda Umay-ananın pəncə yarandı və Tenqri-xan tərəfindən yaradılıb. Onun atası möhkəm polad, anası çaxmaq daşı, əjdadları ağaclardır.
Od-ana öz anası Umay və insan evinin ocağında yaşayır.

Yolların ilahları

Göydə yaşayan iki qardaş Ala Yol Tenqri və Qara Yol Tenqri var. Onlar Tenqri tərəfindən doğulublar, onlar hər iki dünyada yaşayırlar. Ala Yol Tenqri gündüzün, Qara Yol Tenqri iə gecənin oğludur. Ala Yol Tenqri səhər və axşam çapır, bütün günü ərzində kainatı dövr edib qaranlığı məhv edir. O, insanlara uşaq, xoşbəxtlik, qələbə, həyati güc bəxş edir, həyatlrını uzadır. Qara Yol Tenqri qardaşının yolunu gecə boyu təkrarlyır. O, pozulmuşları düzəldir, aurılmışları birləşdirir, xətələri sağaldır, həqiqəti bərqərr edib, yalanı cəzalandırır. Orta dünyada onların hər ikisi atalarının iradəini icra edir, insanlara onun müraciət və sərəncamlarını çatdırırlar.

Ülgen və Ərlik

Xan Tenqri yer və göyü yığanda yer öz ağırlığından Tenizin sularına qərq oldu. Beləliklə də ilk subasma – yayıq baş verdi. Yeri suyun altından çıxarmaq üçün gösydən enən Üç Kurbustan 2 ruh – Ülgen və Ərliyi yaratdılar ki, onlar yeri suyun altından çıxarıb onu abadlaşdırıb üzərində canlı hər şeyi yaratsınlar.
Ülgen və Ərlik gücünə, qüdrətinə və hakimiyyətlərinə görə bərabərdirlər. Onların gücü və hakimiyyəti bütün dünyanın taleyinin idarə edilməsində ifadə olunur. Bütün dünyada hər şey onlar utəyi üzərində qurulur və onların iradəinə tabedir. Ərlik və Ülgen arasında böyük-kiçik yoxdur, hər ikisi eyni dərəcədə dünyanın mövcudatı və insanlığın taleyi ilə bağlıdır. Lakin öz hərəkətlərinin ifadəsinə görə onlar fərqlidirlər – Ülgen xeyir, Ərlik isə şər edir.
Tenqri vahiddir, lakin günəşli-aylı aləmdə o iki cəhətə - xeyir və şər cəhətlərə, Ülgen və Ərliyə malikdir. Bu iki cəhət öz aralarında mübarizə apararaq həyat bə ölümü yaradırlar.
Tenqri – birincidərəcli ilahdır, insan üçün dərkolunmazdır. Ülgen və Ərlik isə ikincidərəcəli ilahlardır və dərkolunandırlar. Yuxarıda duran Ülgen ilə aşağıda duran Ərlik insanın tale almasının səbəbkarıdırlar.
Tıkla! :-*
User avatar
Ciyer hovuzu
Üçüncü dərəcəli kapitan
 
Posts: 989
Joined: 30 Mar 2007, 10:28

Tenqriçilik

Postby Ciyer hovuzu » 30 Nov 2007, 16:59

Bir neçə gün öncə - noyabrın 25 Tenqri günü idi, təbrik edirəm həmfikirlərimi. Ən azından ona görə yox ki, Tenqriyə iman edirlər, amma bu türklərin çox qədim və mədəni bir millət olduğunu sübut edən türk yazsının ilk oxunmuş sözü olduğu üçün!
Tıkla! :-*
User avatar
Ciyer hovuzu
Üçüncü dərəcəli kapitan
 
Posts: 989
Joined: 30 Mar 2007, 10:28

Tenqriçilik

Postby Lamekan » 01 Dec 2007, 01:15

!
User avatar
Lamekan
İkinci dərəcəli kapitan
 
Posts: 1219
Joined: 20 Jan 2007, 23:23

Tenqriçilik

Postby Rafiqa » 01 Dec 2007, 14:54

Rufet, bizde papa bu iwle mewquldu, ezberden o qeder wey daniwir herden, bawim gicellenir. mence, hacansa rastlawsaniz, ikinizin de bir-birine demeye soz olardi :)
Oljas emi bizim evde cox hormetli ve sevimli biridi :roll:
Жизнь пунктиром
User avatar
Rafiqa
İkinci dərəcəli kapitan
 
Posts: 1054
Joined: 01 Apr 2007, 20:40
Location: Bakı

Tenqriçilik

Postby Ciyer hovuzu » 01 Dec 2007, 15:45

Tıkla! :-*
User avatar
Ciyer hovuzu
Üçüncü dərəcəli kapitan
 
Posts: 989
Joined: 30 Mar 2007, 10:28

Tenqriçilik

Postby Troyan » 06 Dec 2007, 16:31

Troyan
Leytenant
 
Posts: 353
Joined: 01 Oct 2006, 13:11

Tenqriçilik

Postby Эминов » 06 Dec 2007, 16:41

User avatar
Эминов
Kontr-Admiral
 
Posts: 2017
Joined: 06 Apr 2007, 19:20
Location: Qerbi Turan departamenti

Tenqriçilik

Postby Ciyer hovuzu » 06 Dec 2007, 16:54

Tıkla! :-*
User avatar
Ciyer hovuzu
Üçüncü dərəcəli kapitan
 
Posts: 989
Joined: 30 Mar 2007, 10:28

Tenqriçilik

Postby Troyan » 06 Dec 2007, 17:15

Troyan
Leytenant
 
Posts: 353
Joined: 01 Oct 2006, 13:11

Tenqriçilik

Postby KiPLiot » 06 Dec 2007, 17:22

Aqshin niye her sheyin gorunen terefini qoyub, gorunmeyen tereflerini fikirleshirsen? Ustelik yeke huquqshunassan, Azerbaycanda vicdan azadligi deyilen bir shey var axi. :idea: 8)


User avatar
KiPLiot
Birinci dərəcəli kapitan
 
Posts: 1951
Joined: 01 Jun 2006, 18:26
Location: Nowhereland

Tenqriçilik

Postby Troyan » 06 Dec 2007, 17:30

Troyan
Leytenant
 
Posts: 353
Joined: 01 Oct 2006, 13:11

Tenqriçilik

Postby Ciyer hovuzu » 06 Dec 2007, 17:30

Tıkla! :-*
User avatar
Ciyer hovuzu
Üçüncü dərəcəli kapitan
 
Posts: 989
Joined: 30 Mar 2007, 10:28

Tenqriçilik

Postby Troyan » 06 Dec 2007, 17:46

Troyan
Leytenant
 
Posts: 353
Joined: 01 Oct 2006, 13:11

Tenqriçilik

Postby G.Aliyar » 06 Feb 2008, 01:27

To be or not to be.
User avatar
G.Aliyar
Miçman
 
Posts: 105
Joined: 29 Jan 2008, 23:14
Location: Baku, Azerbaijan

Next

Return to Türkün dini

Who is online

Users browsing this forum: No registered users and 1 guest

cron